Kısa cevap: Bir influencer sözleşmesinde en riskli ifadeler genellikle teslimi belirsiz bırakan, kullanım hakkını mecra ve süre sınırı olmadan genişleten, rakip yasağını ürün kategorisi yerine bütün sektöre yayan, ödeme ile kabulü markanın tek taraflı kararına bağlayan ve fesih sonrasını açıklamayan maddelerdir. İmzadan önce her hükmü “ne, nerede, ne kadar süreyle, hangi bedelle ve sözleşme bitince ne olacak?” sorularıyla açın.
Marka iş birliği sözleşmesi yalnızca paylaşım günü ve ücreti belirleyen bir sipariş formu değildir. Ürettiğiniz videonun reklam filmine dönüşüp dönüşemeyeceğini, yüzünüzün başka bir kampanyada görünüp görünemeyeceğini, aynı kategorideki işleri ne kadar süre reddetmeniz gerekeceğini ve kampanya iptal edilirse emeğinizin nasıl karşılanacağını da belirler. Küçük görünen bir ek, ana metindeki dengeleri değiştirebilir.
Bu rehber, Türkiye’de çalışan içerik üreticisinin metni daha bilinçli okuyabilmesi için hazırlanmış genel bilgilendirmedir; kişiye özel hukuki görüş değildir. Sözleşmenin tarafları, ticari sıfatları, uygulanacak hukuk ve somut olay sonucu değiştirir. “Bu madde kesin geçersizdir” ya da “imzaladıysanız hiçbir hakkınız kalmadı” gibi kestirme sonuçlar yerine, sorulacak doğru soruları ve yazılı netlik yöntemini öğreneceksiniz.
Tehlikeli maddeyi kelimesinden değil, etkisinden tanıyın
Bir madde ürkütücü kelimeler içermediği hâlde ağır sonuç yaratabilir. “İş birliğinin doğası gereği” diye başlayan kısa bir cümle, rakiplerle çalışmayı yasaklayan geniş bir yükümlülüğe bağlanabilir. “Her türlü kullanım” ifadesi; organik paylaşımı, ücretli reklamı, mağaza ekranını ve yeniden düzenlemeyi tek sepete koyabilir. Risk, çoğu zaman tek kelimede değil, sınırların yazılmamasındadır.
İlk okumanızda hukuk dili çözmeye çalışmak yerine cümleyi gündelik bir eyleme çevirin. “Münhasırlık” gördüğünüzde “Hangi markadan gelen hangi teklifi reddetmem gerekecek?” diye sorun. “Gayrikabili rücu” gördüğünüzde “Hangi izni geri alamayacağım ve bu durum sözleşme bittikten sonra da sürecek mi?” diye sorun. “Tazmin” gördüğünüzde “Hangi olayda, hangi zarar için, bir üst sınır olmadan mı sorumlu tutuluyorum?” sorusunu yazın.
İkinci okumada altı sütunlu bir tablo açın: konu, kapsam, süre, mecra, bölge ve bedel. Yedinci sütuna fesih sonrası durumu ekleyin. Bir hüküm bu alanlardan birkaçını boş bırakıyorsa açıklama isteyin. Belirsizlik her zaman sizin aleyhinize sonuçlanacak demek değildir; fakat üretim planı ve fiyatlama yapmanızı engeller. Pazarlık için en güçlü başlangıç, “Bu maddeyi sevmiyorum” yerine boş kalan alanı göstermektir.
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun genel işlem koşullarına ilişkin hükümleri, çok sayıda benzer sözleşmede kullanılmak üzere önceden hazırlanan koşulları ayrıca ele alır. Kanunun 20’nci maddesi, sadece “tartışılarak kabul edildi” kaydının koşulu otomatik olarak bireysel pazarlık konusu yapmadığını belirtir. Bu, her şablon hükmün geçersiz olduğu anlamına gelmez; size sunulan metni okuyabilme ve içeriğini öğrenebilme imkânının gerçek olmasının önemini gösterir.
Teslim kapsamı: “Bir video” aslında kaç iş demek?
Sözleşmede “bir video” yazması yeterli değildir. Fikir geliştirme, metin, çekim, kurgu, altyazı, kapak, farklı en-boy oranları, ham görüntü, proje dosyası, yayın, yorum moderasyonu ve performans raporu ayrı emeklerdir. Video hangi hesapta yayımlanacak? Kaç saniye olacak? Hikâye kareleri aynı teslimin içinde mi? Marka ürünün kadrajdaki süresini veya söylenecek cümleleri zorunlu tutuyor mu? Bunlar belli değilse maliyet de takvim de belirsizdir.
Brief ile sözleşme çelişirse hangisinin üstün olacağını belirleyin. Sözleşme “brief zaman zaman güncellenebilir” diyorsa marka teslimi tek taraflı büyütebilir mi? Güvenli iş akışı, ilk onaylanan briefi tarih veya sürüm numarasıyla ek yapmak; kapsamı değiştiren sonraki talebin süre ve ücret etkisini yazılı onaya bağlamaktır. Küçük ifade düzeltmesiyle yeni mekânda yeniden çekim aynı “revizyon” değildir.
Teslimin teknik kabul ölçütleri de nesnel olmalıdır. Dosyanın formatı, çözünürlüğü, süresi, gerekli reklam açıklaması, ürün adı ve son teslim kanalı yazılabilir. Buna karşılık “markanın tam memnuniyeti” gibi sınırsız bir ölçüt, kabul anını belirsizleştirir. Marka hukuka, onaylı briefe veya teknik özelliklere aykırılığı gösterebilmeli; üretici de düzeltmenin hangi teslim kapsamına ait olduğunu görebilmelidir.
Ham görüntü ayrı bir konudur. Bitmiş videoyu teslim etmek, çekim günündeki bütün kullanılmamış görüntüleri, sesleri ve proje dosyalarını otomatik olarak devretmek anlamına gelmemelidir. Ham dosyalarda eviniz, aile üyeleri, bilgisayar ekranı veya kullanılmasını istemediğiniz denemeler bulunabilir. Teslim isteniyorsa hangi dosyaların verileceğini, ne amaçla saklanacağını, kimlerin erişeceğini, ne zaman silineceğini ve ayrıca bedellendirilip bedellendirilmeyeceğini konuşun.
Üçüncü kişilere ait unsurları da kapsam listesine ekleyin. Videodaki müzik, stok görüntü, mekân, sanat eseri, konuk veya ekip üyesi için gerekli izinleri kimin sağlayacağı açık olmalıdır. Marka kendi müziğini gönderdiğinde kullanım yetkisinin bulunduğunu teyit etmeli; üretici de platform kütüphanesindeki bir parçanın platform dışındaki reklam kullanımına kendiliğinden uygun olduğunu varsaymamalıdır.
Sonsuz kullanım hakkını parçalarına ayırın
“İçerik üzerinde süresiz, dünya çapında, tüm mecralarda, devredilebilir ve alt lisanslanabilir kullanım hakkı” tek cümlede beş ayrı genişleme yaratır. Süre bitmez; bölge sınırlı değildir; mecra listesi kapanmaz; başka kişilere kullanım verilebilir; içeriğin yeni bağlamlarda görünme ihtimali artar. Böyle bir hükmü değerlendirirken yalnız ilk kampanya ücretine değil, gelecekteki reklam ve itibar etkisine de bakmalısınız.
Önce içeriğin organik kullanımıyla ücretli medyayı ayırın. Markanın kampanya gönderisini kendi sosyal medya hesabında belirli süre tutması ile sizin gönderinizi reklam yöneticisi üzerinden geniş kitlelere göstermesi aynı değildir. “Whitelisting”, “allowlisting”, “partnership ads” veya hesaptan reklam verme gibi ifadeler; adınızın, profilinizin ya da gönderinizin ücretli dağıtımda kullanılmasına işaret edebilir. Erişim süresi, bütçe yönetimi, hedefleme sorumluluğu ve hesabın güvenliği ayrıca konuşulmalıdır.
İkinci ayrım yeniden yayınla uyarlamadır. Markanın videoyu olduğu gibi paylaşması başka, kesip biçmesi, seslendirmeyi değiştirmesi, yeni iddia eklemesi veya başka ürünle birleştirmesi başkadır. Düzenleme hakkı varsa bile anlamınızı bozacak, onaylamadığınız sağlık ya da performans iddiası yaratacak veya itibarınızı zedeleyecek değişiklikleri sınırlandırın. Son versiyonun size gösterilip gösterilmeyeceğini ve yanıt süresini yazın.
5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’nun 52’nci maddesi, mali haklara ilişkin sözleşme ve tasarrufların yazılı olmasını ve hakların ayrı ayrı gösterilmesini öngörür. Bir sosyal medya içeriğinin her durumda kanundaki “eser” niteliğini taşıyıp taşımadığı somut özelliklerine bağlıdır; ayrıca görüntünüz, sesiniz ve kişilik değerleriniz farklı hukuki başlıklar doğurabilir. Bu yüzden pratikte yalnız “tüm haklar” demek yerine kullanım eylemlerinin tek tek yazılması daha anlaşılırdır.
Süreyi kampanya ihtiyacına göre kurun. Organik arşivde kalma, ücretli reklam dönemi ve markanın iç sisteminde saklama için farklı süreler olabilir. Süre sonunda reklamların durdurulması, mağaza ekranlarının kaldırılması ve üçüncü taraf ajanslara verilen dosyaların geri çekilmesi kimin görevidir? Teknik olarak tamamen silinemeyen yedekler varsa bunların aktif kullanım sayılamayacağı yazılabilir. Belirsiz “sonsuzluk” yerine uygulanabilir bir kapanış mekanizması isteyin.
Yeni teknoloji kullanımını ayrıca sorun. Sözleşmedeki çoğaltma veya uyarlama dili; yüzünüzden yeni görüntü üretme, sesinizi sentetik ses için kullanma, içeriği model eğitimine verme veya dijital avatar oluşturma niyetiyle yazılmış olmayabilir. Bu alanları açıkça izin verilen, önceden yazılı onaya bağlı veya yasak faaliyetler olarak ayırın. Gelecekteki bütün teknolojileri kapsayan sınırsız izin, fiyatlandırılması ve sonucu öngörülmesi zor bir yükümlülüktür.
Rakip yasağı: kategori çizilmezse gelir alanınız daralır
Rakip yasağı, markanın kampanya mesajının aynı anda doğrudan rakip bir ürünle karışmasını önlemek isteyebileceği bir araçtır. Sorun, yasağın ürün yerine bütün sektörü kapsaması, sözleşmeden önceki işleri hesaba katmaması veya kampanya bittikten sonra belirsiz süre devam etmesidir. “Markanın rakipleri” ifadesi tek başına yeterli değildir; bugün ve ileride markanın rakip sayacağı şirketleri üreticinin öngörmesi mümkün olmayabilir.
Kategoriyi tüketicinin satın alma kararıyla ilişkilendirin. Bir yüz temizleme ürünü iş birliği, bütün kişisel bakım markalarını mı, yalnız yüz temizleyicilerini mi, yoksa aynı iddiaya sahip belirli ürünleri mi engelliyor? Ana şirketin farklı kategorilerdeki markaları da yasakta mı? Perakendeci, pazar yeri veya çok markalı mağaza içeriği nasıl değerlendirilecek? Liste veya açık tanım, sonradan genişleyen kurumsal yapılardan daha yönetilebilirdir.
Sürenin başlangıç ve bitişini takvimle yazın. İmza, çekim, ilk yayın veya son yayın tarihinden hangisi? Marka yayını ertelerse yasak otomatik uzuyor mu? İçerik organik olarak profilde kalırken üretici sonsuza kadar rakiple çalışamayacak mı? Çoğu kampanyada yayın çevresindeki iletişim ihtiyacı ile içeriğin arşivde durması farklı meselelerdir. Münhasırlık süresi, arşiv süresine otomatik bağlanmamalıdır.
Yasaklanan faaliyeti de ayırın. Ücretli reklam yapmak, etkinliğe katılmak, hediye ürün göstermek, editoryal karşılaştırma yapmak ve geçmiş içeriğin profilde kalması aynı davranış değildir. Sözleşme bunların tümünü “iş birliği” diye tanımlıyorsa, üreticinin normal içerik alanı beklenmedik biçimde daralabilir. Önceden yapılmış ve hâlen yayında olan işler için bir istisna listesi hazırlayın.
Münhasırlığın ekonomik karşılığını görünür yapın. Üretici yalnız bir teslim satmıyor; belirli süre boyunca reddedeceği olası işleri de sınırlandırıyor. Bu nedenle ana üretim bedeli ile rakip yasağı karşılığını ayrı konuşmak sağlıklıdır. Burada evrensel bir fiyat veya süre önerilemez. Kendi geçmiş tekliflerinize, kategori yoğunluğunuza, kampanya takvimine ve kısıtlanan faaliyetlerin gerçek kapsamına bakın.
İhlal sonucunu orantılı ve anlaşılır kurun. Yanlışlıkla kadraja giren bir ürün, eski paylaşımın erişilebilir kalması ve bilinçli rakip kampanyası aynı sonuçla cezalandırılmamalıdır. Bildirim, düzeltme süresi, kasıt veya kusur, doğrudan zarar ve ceza koşulu ayrı değerlendirilmelidir. Sözleşme geniş yasakla sınırsız tazmini birleştiriyorsa imzadan önce uzman incelemesi özellikle değerlidir.
Ücret ve ödeme: rakam kadar ödeme olayı da önemlidir
Ücret maddesinde para birimi, vergi ve masraf düzeni, fatura zamanı, vade başlangıcı ve ödeme kanalı açık olmalıdır. “Kampanya tamamlandığında ödeme” ifadesi, kampanyanın kimin kararıyla ve hangi tarihte tamamlandığını söylemiyorsa belirsizdir. Marka reklamı aylarca sürdürdüğünde veya rapor beklediğinde ödeme ertelenebilir. Teslim, onay, yayın ve raporlamayı ayrı kilometre taşları olarak tanımlayın.
Markanın ödeme yükümlülüğünü kendi müşterisinden tahsilata bağlayan ifadeleri fark edin. Ajans “markadan ödeme alınırsa üreticiye ödenir” diyorsa üretici, taraf olmadığı başka bir ilişkinin riskini taşır. Böyle bir düzeni kabul edip etmeyeceğinizi bilinçli değerlendirin. En azından son ödeme tarihi, gecikme halinde bildirim ve ihtilafsız teslimlerin bedeli açık kalmalıdır.
Masrafları küçük dipnot saymayın. Ürün kargosu, yol, konaklama, stüdyo, ekipman kiralama, yardımcı ekip, makyaj, dekor veya özel lisans gerekebilir. Kimin önceden onay vereceği, belge gerekip gerekmediği ve limitin nasıl belirleneceği yazılmalıdır. Marka kapsamı değiştirdiği için yeni masraf doğarsa ilk bütçenin içinde kabul edilmemelidir.
İptal bedeli, üretim aşamasına bağlanabilir. Fikir çalışılmış, çekim günü ayrılmış veya kurgu tamamlanmışsa “yayın yapılmadı” diye bütün emeğin ücretsiz sayılması adil bir iş planı değildir. İptalin üreticiden, markadan, mevzuat riskinden, ürün tedarikinden ya da mücbir sebepten kaynaklanması farklı sonuçlara bağlanabilir. Kullanılmaya başlanan içeriğin bedeli ile henüz kullanılmayan üretim emeğini de ayırın.
Barter veya ürün karşılığı çalışma yapılıyorsa ürünün ne olduğu, değerin nasıl kabul edildiği, teslim ve iade koşulu, ayıplı ya da ulaşmayan ürün durumu yazılmalıdır. Ürünün size gönderilmesi otomatik yayın borcu gibi yorumlanmamalıdır. Ticaret Bakanlığı’nın sosyal medya etkileyicileri kılavuzu, ücretsiz veya indirimli mal ve hizmet gibi faydaların ticari ilişkinin açıklanması bakımından önem taşıdığını belirtir; para ödenmemesi reklam açıklaması ihtiyacını kendiliğinden kaldırmaz.
Onay ve revizyon: sınırsız geri bildirim gizli üretim borcudur
Onay akışında kimin konuştuğunu belirleyin. Marka yöneticisi, ajans müşteri ekibi, hukuk, ürün ve sosyal medya ekipleri ayrı yorum gönderdiğinde üretici aynı videoyu defalarca değiştirebilir. Sözleşmede tek bir yetkili temas kişisi veya birleştirilmiş geri bildirim kuralı bulunması, çelişkileri azaltır. Çelişkili taleplerde süre durmalı ve son karar yazılı gelmelidir.
Revizyon turu yalnız sayı değildir. Bir tur, markanın bütün yorumlarını tek seferde ilettiği toplu geri bildirim olarak tanımlanabilir. Onaylı senaryonun sonradan değiştirilmesi, yeni ürün eklenmesi, yeniden çekim, başka format istenmesi veya mevzuata aykırı bir iddianın çıkarılması aynı sepete konmamalıdır. Üreticinin kendi hatasını düzeltmesi ile kapsam değişikliği ayrılmalıdır.
Geri bildirim süresi yayın planını korur. Marka taslağa belirlenen sürede dönmezse yayın tarihi otomatik kayacak mı, taslak kabul edilmiş mi sayılacak, yoksa taraflar yeni tarih mi belirleyecek? Sessizliği otomatik onay saymak bazı ekipler için riskli olabilir; fakat sessizliğin bütün takvim sorumluluğunu üreticiye yüklemesi de doğru değildir. Uygulanabilir yöntem, gecikme kadar takvimin ötelenmesini ve yeni tarihin teyidini yazmaktır.
Onayın kapsamını kaydedin. Metin onayı, görsel taslak onayı ve son kurgu onayı farklıdır. Marka metni onayladıktan sonra o metindeki mevzuata aykırı iddianın sorumluluğu otomatik olarak tamamen markaya geçer diye varsaymayın; üreticinin de reklam mevzuatına uygun davranma yükümlülüğü bulunabilir. Şüpheli sağlık, sonuç veya karşılaştırma iddialarını yayınlamadan önce dayanağı ve kullanılabilir ifadeyi yazılı sorun.
Üretici de onay alanını korumalıdır. Markanın içeriği başka başlıkla, farklı altyazıyla veya yeni bir müzikle kullanması mesajınızı değiştirebilir. Özellikle adınızın yanında görünen ürün iddiası, politik mesaj, hassas kategori veya yapay zekâ ile yapılan düzenleme için ön onay isteyin. Yanıt sürenizi gerçekçi tutun; sonsuz bekleme hakkı kampanyayı işlemez hâle getirir.
Fesih ve kaldırma: sözleşme bitince haklara ne olur?
Fesih maddesi sadece “taraflar bildirimle sona erdirebilir” cümlesinden ibaret değildir. Feshe kadar yapılan teslimlerin bedeli, planlanmış çekim masrafı, yayımlanmış içeriğin durumu, reklamların durması, ürünlerin iadesi, gizli bilgilerin silinmesi ve raporlama yükümlülüğü açıklanmalıdır. Aksi hâlde ilişki biter ama en önemli pratik sorular yaşamaya devam eder.
Haklı nedenle fesih ile kolaylık için feshi ayırın. Ağır ihlal, ödeme yapılmaması, hukuka aykırı talimat veya itibar riski bir tarafta; markanın kampanyayı stratejik nedenle durdurması diğer taraftadır. Her durumda aynı ödeme sonucunun doğması, üreticinin tamamladığı emeği korumayabilir. Düzeltilebilir ihlaller için yazılı bildirim ve makul bir giderme süreci düşünülebilir.
İçeriğin kaldırılması iki yönlüdür. Marka, mevzuata aykırılık, geri çağrılan ürün veya güncelliğini yitirmiş kampanya nedeniyle üreticiden paylaşımı kaldırmasını isteyebilir. Üretici de izinsiz düzenleme, ödeme yapılmaması veya kararlaştırılan sürenin dolması nedeniyle kullanımın durmasını isteyebilir. Hangi sebeple, ne kadar sürede ve hangi teknik alanlardan kaldırma yapılacağı yazılmalıdır.
Platformun yapısı tam silmeyi zorlaştırabilir. Paylaşımlar ekran görüntüsü alınmış, üçüncü kişilerce yeniden paylaşılmış veya arşivlenmiş olabilir. Taraflar kontrol edebildikleri hesap, reklam hesabı, web sitesi ve ajans depoları için somut yükümlülük üstlenebilir; internetin tamamından yok etme gibi uygulanamaz bir garanti vermemelidir. “Makul çaba” deniyorsa bunun hangi adımları içerdiğini örnekleyin.
Sözleşmeden sonra devam edecek hükümleri tek tek görün. Gizlilik, ödeme, kullanım lisansı, uyuşmazlık ve sorumluluk maddelerinin bazıları devam edebilir. “Niteliği gereği devam eden bütün hükümler” gibi açık uçlu dil yerine, numaralarıyla bir liste daha anlaşılırdır. Özellikle rakip yasağının fesih sonrası sürüp sürmediği ve marka kullanımlarının hangi tarihte kapanacağı açık kalmamalıdır.
Sorumluluk, tazmin ve ceza koşulunda denge arayın
Sorumluluk maddesi, bir sorun çıktığında zararı kimin üstleneceğini düzenler. Üreticinin kendi yanlış beyanı, izinsiz müzik kullanımı veya teslim ihlali için sorumluluk taşıması anlaşılabilir. Fakat markanın verdiği ürün iddiası, sağladığı materyal, hatalı brief veya reklam hedeflemesi için de üreticinin sınırsız sorumlu tutulması dengeli olmayabilir. Her risk, onu kontrol edebilen tarafa bağlanmalıdır.
“Her türlü doğrudan ve dolaylı zarar, kâr kaybı, itibar zararı, idari yaptırım ve üçüncü kişi talebi” gibi uzun listelerde kapsamın bir üst sınırı olup olmadığına bakın. Zarar ile ihlal arasında bağ aranıyor mu? Marka savunmayı tek başına yönetebiliyor mu? Üreticinin kabulü olmadan uzlaşma yapıp bedeli ona aktarabiliyor mu? Bildirim ve savunmaya katılma hakkı var mı? Bu ayrıntılar büyük fark yaratır.
Ceza koşulu, zararın ayrıca ispatından bağımsız bir ödeme talebi gündeme getirebilir. 6098 sayılı Kanun’un 182’nci maddesi tarafların ceza miktarını serbestçe belirleyebileceğini, hâkimin aşırı gördüğü ceza koşulunu kendiliğinden indireceğini düzenler; ancak bunun somut olayda nasıl uygulanacağı baştan kesinleştirilemez. “Nasıl olsa indirilir” düşüncesiyle ağır bir hükmü imzalamak güvenli bir strateji değildir.
Ceza koşulunun hangi ihlale bağlandığını bulun. Her gecikme günü mü, her platform mu, her görüntülenme mi, yoksa tek olay mı ayrı ceza doğuruyor? Aynı olay için hem ceza hem sınırsız tazmin hem ücret iadesi isteniyor mu? Marka benzer bir ihlal yaptığında karşılıklı bir sonuç var mı? Belirsiz çoğalma ihtimali taşıyan hesaplamayı örnek bir senaryoyla yazılı sorun.
Beyan ve garantileri de gerçek kontrol alanınızla sınırlayın. “İçerik hiçbir üçüncü kişinin hiçbir hakkını dünyanın hiçbir yerinde ihlal etmez” gibi mutlak garanti, özellikle markanın sağladığı materyaller varken geniştir. Kendi ürettiğiniz ve seçtiğiniz unsurlar için bildiğiniz ölçüde güvence; markanın sağladığı isim, logo, ürün iddiası ve müzik için markanın karşılık gelen güvencesi düşünülebilir.
Reklam açıklaması sözleşmeyle ortadan kaldırılamaz
Ticaret Bakanlığı’nın Sosyal Medya Etkileyicileri Tarafından Yapılan Ticari Reklam ve Haksız Ticari Uygulamalar Hakkında Kılavuzu, reklam ilişkisinin tüketicinin ilk karşılaşmasında anlaşılabilir olmasına yönelik kurallar içerir. Etiket veya açıklamanın görünür, okunabilir ve diğer etiketler arasında kaybolmayacak biçimde sunulması gerekir. Marka “organik görünsün, reklam yazmayalım” dese bile sözleşme talimatı mevzuat yükümlülüğünü silmez.
2026’da Ticari Reklam ve Haksız Ticari Uygulamalar Yönetmeliğinde yapılan değişiklikler için Ticaret Bakanlığı, sosyal medya etkileyicisinin kazanç, indirimli ürün veya hizmet ya da etkinliğe katılım gibi bir menfaat elde ettiği paylaşımlarda reklam veya tanıtım ibaresinin açıkça kullanılmasını duyurdu. Kampanyanız yayınlanırken güncel yönetmelik ve resmî kılavuz metnini kontrol edin; bu rehberdeki örneği sabit bir etiket listesi gibi kullanmayın.
Sözleşmede açıklamayı kimin hazırlayacağı ve denetleyeceği yazabilir, fakat son paylaşım sizin hesabınızdaysa ekrandaki görünümü siz de kontrol edin. Etiketin “daha fazla” alanının arkasında kalması, video içinde çok kısa görünmesi veya arka planla aynı renkte olması risk yaratabilir. Platformun ücretli ortaklık aracı varsa bunu kullanmak, gerekli metinsel açıklamanın her durumda gereksiz olduğu anlamına gelmeyebilir.
Deneyim ve iddia sınırlarına dikkat edin. Kılavuz, etkileyicinin henüz deneyimlemediği mal veya hizmeti deneyimlemiş gibi onaylamamasını; ispatlanamayan bilimsel araştırma ve test iddiaları hakkında paylaşım yapmamasını düzenler. Marka metni gönderse bile gerçekte kullanmadığınız ürüne kişisel deneyim cümlesi eklemeyin. Nesnel iddia için dayanak isteyin ve sizin söyleyebileceğiniz ifade ile markanın reklam iddiasını ayırın.
Onay sürecinde mevzuat kontrolüne ayrılmış bir adım oluşturun. Ürün adı, kampanya koşulu, fiyat veya indirim bilgisi, kişisel deneyim, gerekli uyarılar ve reklam açıklaması son taslakta birlikte görülmelidir. Marka son dakikada açıklamayı kaldırmanızı isterse yazılı itiraz edin; yayın tarihini korumak, hukuka aykırı talimatı uygulamanın gerekçesi değildir.
Müzakereyi “kabul veya ret” ikileminden çıkarın
Sözleşme geldiğinde önce ticari özeti çıkarın: teslimler, tarihler, ödeme, kullanım ve münhasırlık. Ardından hukuki metindeki karşılıklarını işaretleyin. Teklif e-postası “bir aylık kampanya” derken sözleşme süresiz kullanım veriyorsa çelişkiyi tabloya koyun. Bu yöntem, uzun metinde kaybolmadan hangi hükmün işin ekonomik dengesini değiştirdiğini gösterir.
Değişiklik isterken gerekçe ve çözümü aynı cümlede sunun. “Süresiz kullanımı kabul etmiyorum” yerine “Ücretli reklam kullanımını belirtilen platformlarda kampanya başlangıcından itibaren belirli süreyle sınırlandıralım; uzatma karşılıklı yazılı onay ve ek bedelle olsun” diyebilirsiniz. Nihai dili hukukçu belirleyebilir; sizin göreviniz ticari ihtiyacı açık etmektir.
Kırmızı çizgi, pazarlık alanı ve bilgi ihtiyacı olarak üç sınıf kullanın. Örneğin hesabınızın şifresini paylaşmak kırmızı çizgi; reklam kullanım süresi bedelle pazarlık alanı; markanın “bağlı şirketler” listesinin kimlerden oluştuğu bilgi ihtiyacı olabilir. Her maddeye aynı sertlikle yaklaşmak yerine öncelik vermek, görüşmeyi hızlandırır ve gerçekten kritik alanları görünür tutar.
Sözlü sözleri metne taşıyın. “Merak etmeyin, kullanmayacağız” iyi niyetli olsa bile sözleşme geniş izin veriyorsa ekip veya ajans değiştiğinde hatırlanmayabilir. Ana sözleşme, ek, brief ve e-postaların öncelik sırasını belirleyin. Değişiklik maddesi yalnız imzalı ekleri kabul ediyorsa e-posta teyidinin yeterli olacağını varsaymayın.
Sürüm disiplini kurun. Dosya adında tarih ve sürüm kullanın; yorumlu kopya, temiz kopya ve imzalanan kopyayı ayırın. Elektronik imza bağlantısındaki metnin son görüştüğünüz sürüm olduğundan emin olun. Boş alan, sonradan doldurulacak ek veya bağlantıyla değişen çevrim içi koşul varsa imza anındaki kopyayı saklayın. Teslim ve onay yazışmalarını aynı kampanya klasöründe tutun.
Hukuk desteğini yalnız uyuşmazlık çıktığında düşünmeyin. Yüksek bedelli, uzun münhasırlıklı, süresiz kullanımlı, yabancı hukuklu, geniş ceza koşullu veya sağlık ve finans gibi hassas iddialı bir işte imza öncesi inceleme daha değerlidir. Avukata sadece yüzlerce sayfa göndermek yerine ticari özetinizi ve en önemli sorularınızı iletmeniz incelemeyi verimli kılar.
İmza öncesi uygulanabilir kontrol sırası
İlk turda tarafların doğru yazıldığını kontrol edin. Sözleşmeyi imzalayan şirket, ödeme yapacak kişi ve ürünü sağlayan marka aynı olmayabilir. Ticari unvan, adres, vergi ve iletişim bilgileri ile imza yetkilisi önemlidir. Ajans aradaysa markayı hangi konularda temsil ettiği ve üreticinin alacağından kimin sorumlu olduğu metinde açık olsun.
İkinci turda teslim takvimini bir takvime gerçekten yerleştirin. Ürünün geliş tarihi, brief, taslak, geri bildirim, yeniden çekim ihtimali, son onay ve yayın arasında yeterli süre var mı? Marka gecikirse tarihler otomatik mi kayıyor? Birden fazla platform teslimi aynı gün mü? Gerçek hayatta uygulanamayan takvim, imzadan sonra sizi sürekli ihlal pozisyonunda bırakabilir.
Üçüncü turda para ve hakları yan yana koyun. Üretim ücreti hangi teslimleri, kullanım bedeli hangi mecraları, münhasırlık karşılığı hangi dönemi kapsıyor? Uzatma, ek platform, yeni ülke, yeniden kurgu ve ham dosya için süreç var mı? Hak genişledikçe ücretin hiç değişmemesi, teklifin ekonomik mantığını bozabilir.
Dördüncü turda kötü senaryoyu çalıştırın. Ürün gelmezse, marka taslağa dönmezse, kampanya iptal olursa, içerik yanlış iddiayla yeniden düzenlenirse, ödeme gecikirse veya hesabınız geçici olarak kapanırsa ne olur? Sözleşme sadece her şey yolunda gittiğinde çalışıyorsa eksiktir. Her ihtimali yazmak gerekmez; olası ve maliyeti yüksek düğümleri çözmek gerekir.
Beşinci turda ekleri açın. Brief, marka güvenliği politikası, içerik kuralları, veri işleme eki ve platform koşulları ana metindeki yükümlülükleri büyütebilir. “Web sitesinde zaman zaman güncellenen politikalara uyma” maddesi, imza sonrası tek taraflı değişiklik riski doğurur. Geçerli sürümü ekleyin veya esaslı değişiklikleri yazılı onaya bağlayın.
Son turda yalnız kendi okuyuşunuza güvenmeyin. Özellikle anlamadığınız yabancı terimler, yabancı hukuk, tahkim, yüksek ceza, geniş tazmin, süresiz hak veya gelir alanınızı ciddi biçimde daraltan münhasırlık varsa profesyonel destek alın. Bu kontrol listesi sorunu fark ettirir; somut sözleşmenin hukuki sonucunu belirlemez.
Sık sorulan sorular
Süresiz kullanım hakkı her zaman geçersiz midir?
Hayır; böyle otomatik bir sonuç kurulamaz. Geçerlilik, içeriğin hukuki niteliği, devredilen veya lisanslanan haklar, sözleşmenin bütünü, tarafların durumu ve uygulanacak hukukla değerlendirilir. Üretici açısından pratik soru şudur: Hangi içerik, hangi kullanım eylemi, hangi mecra ve bölge için süresiz izin veriliyor; bunun bedeli ve fesih sonrası sonucu nedir? Bu unsurlar belirsizse somutlaştırma isteyin. Süresiz ve geniş bir izin ekonomik veya itibari açıdan önemliyse kişiye özel hukuk görüşü alın.
Rakip marka yasağı ne kadar sürmeli?
Herkes için geçerli tek bir doğru süre yoktur. Ürünün satış döngüsü, kampanyanın yayın dönemi, üreticinin içerik kategorisi ve karşılığında aldığı bedel sonucu değiştirir. Takvim tarihi veya ölçülebilir başlangıç ve bitiş olayı yazılmalıdır. “Kampanya boyunca” deniyorsa kampanyanın ne zaman bittiği tanımlanmalıdır. Ayrıca yasak yalnız doğrudan rakip ürünü mü, bütün ana şirketi mi ve hangi faaliyetleri mi kapsıyor sorularını cevaplayın. Süreyi ancak kapsamla birlikte değerlendirebilirsiniz.
Marka içeriğimi reklam olarak öne çıkarabilir mi?
Ancak tarafların izin düzeni bu kullanımı kapsıyorsa ve gerekli platform ile reklam kurallarına uyuluyorsa. Üreticinin hesabından reklam, ortaklık reklamı, markanın hesabına yeniden yükleme ve üçüncü taraf sitede görüntülü reklam ayrı kullanımlardır. Süre, bölge, bütçe veya gösterim bağlamı, hedefleme sorumluluğu, yorum yönetimi ve reklam bittikten sonra erişimin kapatılması yazılmalıdır. Hesap şifrenizi paylaşmayın; platformun resmî yetkilendirme araçlarını ve sınırlı erişimi kullanın.
Taslak gönderdikten sonra marka sınırsız revizyon isteyebilir mi?
Sözleşme revizyonu sınırsız bırakıyorsa talep alanı büyüyebilir; bu yüzden imzadan önce sınır koymak gerekir. Bir revizyon turunun markanın birleştirilmiş geri bildirimi olduğu, onaylı brief dışındaki değişikliğin ek kapsam sayıldığı ve yeniden çekimin ayrıca planlandığı yazılabilir. Üreticinin teknik hatası veya briefe aykırılığı düzeltmesiyle markanın strateji değiştirmesi aynı değildir. Geri bildirim süresini ve gecikmenin yayın takvimine etkisini de düzenleyin.
Ürün gönderilmesi paylaşım zorunluluğu doğurur mu?
Ürün gönderimi tek başına her somut durumda yayın sözü olarak yorumlanmamalıdır. Önceden kabul ettiğiniz kampanya şartları, mesajlaşmalar ve sözleşme önemlidir. Ürün hediye mi, inceleme için emanet mi, iade edilecek mi; paylaşım zorunlu mu, deneyim olumsuzsa ne olacak? Bunları ürün yola çıkmadan yazılı netleştirin. Ücretsiz ürün veya başka fayda alınması, paylaşım yapılırsa ticari ilişkinin güncel reklam kurallarına uygun açıklanması ihtiyacını ortadan kaldırmaz.
Ödeme tarihi faturaya mı yayına mı bağlanmalı?
Tarafların iş modeline uygun, doğrulanabilir bir olay seçilmelidir. “Kampanya sonu” gibi markanın tek başına uzatabileceği belirsiz bir olay yerine fatura teslimi, içeriğin kabulü veya kararlaştırılmış takvim tarihi kullanılabilir. Faturanın ne zaman kesileceği, eksik belge bildiriminin nasıl yapılacağı ve yalnız ihtilaflı kısım yüzünden bütün ödemenin durup durmayacağı açıklanmalıdır. Ajansın markadan tahsilatı ile üreticiye ödeme arasındaki ilişkiyi de açıkça okuyun.
Marka paylaşımı istediği zaman kaldırabilir mi?
Kaldırma sebepleri ve ekonomik sonuçları önceden belirlenmelidir. Mevzuata aykırı bir iddia, ürün geri çağırma veya üçüncü kişi hakkı riski hızlı kaldırma gerektirebilir. Markanın strateji değiştirmesi ise üreticinin tamamlanmış emeğini ücretsiz hâle getirmemelidir. Kim bildirim yapacak, üretici ne kadar sürede kaldıracak, ücret iade edilecek mi, marka kendi reklamlarını da durduracak mı ve içerik arşivde kalabilecek mi sorularını ayrı yanıtlayın.
Sözleşmede ceza koşulu varsa mutlaka öder miyim?
Bu rehber somut uyuşmazlık için sonuç veremez. Ceza koşulunun geçerliliği ve uygulanması sözleşme, ihlal, tarafların niteliği ve hukuk kurallarıyla değerlendirilir. Türk Borçlar Kanunu’nun 182’nci maddesinde cezanın miktarı ve aşırı cezanın hâkimce indirilmesine ilişkin düzenleme bulunsa da buna güvenerek ağır hükmü imzalamayın. Hangi ihlalin cezayı doğurduğunu, tek olayın kaç kez sayılacağını, tazminle birleşip birleşmediğini ve üst sınırı hukukçuyla inceleyin.
Ajans ile marka farklı talimat verirse hangisini uygulamalıyım?
Sözleşme yetkili talimat ve onay kişisini göstermelidir. Çelişki çıktığında iki talebi aynı yazışmada özetleyin, üretimi etkileyen süreyi belirtin ve ortak yazılı teyit isteyin. Bir ekip “yayınla”, diğeri “bekle” diyorsa sessizliği kendi riskinizle yorumlamayın. Ajansın marka adına sözleşme değiştirme veya onay verme yetkisini varsaymak yerine doğrulayın. Acil takvim baskısı, belirsiz yetkiyi ortadan kaldırmaz.
Reklam etiketi koymama marka karar verebilir mi?
Hayır, özel sözleşme talimatı yürürlükteki reklam kurallarını bertaraf etmez. Ticari ilişkinin ilk karşılaşmada anlaşılabilmesi için güncel Ticaret Bakanlığı düzenlemeleri ve mecra özellikleri izlenmelidir. Marka “organik görünüm” gerekçesiyle açıklamayı kaldırmanızı isterse yazılı olarak mevzuat ihtiyacını belirtin. Açıklamanın metni, konumu ve görünürlüğünü son yayında kontrol edin; yalnız sözleşmede “uygun davranılacaktır” yazmasına güvenmeyin.
Ham görüntüleri teslim etmek zorunda mıyım?
Bu yükümlülük anlaşmada açıkça yer almalı; bitmiş videonun tesliminden otomatik olarak çıkarılmamalıdır. Ham görüntü daha fazla kullanım, kurgu ve gizlilik riski yaratır. Dosya listesi, teslim formatı, saklama süresi, düzenleme izni, üçüncü kişilere erişim ve bedel konuşulmalıdır. Kullanılmayan çekimlerde kişisel bilgi veya izin kapsamı dışında kişiler varsa temizleme süreci gerekir. Proje dosyası, font ve müzik lisansı gibi unsurların devredilebilir olup olmadığını da kontrol edin.
Marka içeriğimi yapay zekâ eğitimi için kullanabilir mi?
Genel bir “dijital kullanım” izninin eğitim, ses klonlama, yüz benzetimi veya sentetik türetim amacı verdiği varsayılmamalıdır. Bu kullanımları açıkça sorun ve sözleşmede ayrı ele alın. İzin verilecekse model veya sistem türü, amaç, süre, çıktının ticari kullanımı, üçüncü taraf sağlayıcı, güvenlik ve silme imkânı açıklanmalıdır. İstemiyorsanız eğitim ve sentetik içerik üretimini açıkça kapsam dışı bırakın. Hızla değişen alanda somut metni uzmanla değerlendirin.
Sözleşmede yabancı hukuk ve mahkeme maddesi neden önemlidir?
Uyuşmazlığın hangi ülke hukukuna göre ve nerede çözüleceğini etkileyebilir; dil, seyahat, avukatlık ve takip maliyeti doğurabilir. Tahkim maddesi varsa kurum, yer, dil, hakem sayısı ve masraflar önemlidir. Bu hükümler genellikle belgenin sonunda yer aldığı için gözden kaçabilir ama hakkınızı fiilen kullanabilmenizi etkiler. Yabancı hukuk veya uzak bir yetki yeri gördüğünüzde yerel ve ilgili hukukta yetkin profesyonel görüş alın.
İçeriğimde başka bir kişi görünüyorsa marka kullanabilir mi?
Sizin marka ile yaptığınız sözleşme, görüntüdeki üçüncü kişinin gerekli izinlerinin yerine kendiliğinden geçmez. Kişinin görüntüsü ve sesi, mekân, sanat eseri, müzik ve başka materyaller ayrı izinler gerektirebilir. Organik gönderi için alınan rıza, ücretli reklam veya dünya çapında süresiz kullanım kapsamına ulaşmayabilir. Çekim öncesi kullanım planını paylaşın, gerekli izinleri uygun kapsamla alın ve marka kullanımı genişletirse izin zincirini yeniden kontrol edin.
E-posta ile onaylanan değişiklik sözleşmeye ek sayılır mı?
Kesin yanıt, sözleşmenin değişiklik maddesine, imza ve şekil kurallarına ve değiştirilen hakkın niteliğine bağlıdır. Metin yalnız iki tarafça imzalı ekleri kabul ediyorsa sıradan e-posta yeterli olmayabilir. Kimlerin değişiklik yapmaya yetkili olduğunu, hangi kanalın bağlayıcı sayıldığını ve nihai sürümün nasıl saklandığını belirleyin. Önemli kapsam, ücret, münhasırlık ve kullanım değişikliklerini temiz bir ek metinde birleştirip usulüne uygun onaylamak daha güvenli kayıt oluşturur.
Bu sayfadaki risk taraması hukuki görüş müdür?
Hayır. Araç, seçtiğiniz kullanım süresi, mecra, münhasırlık, revizyon, fesih ve sorumluluk genişliğine göre bir inceleme sırası önerir. Hükmün geçerli olup olmadığını, kimin haklı olduğunu veya bir uyuşmazlığın sonucunu hesaplamaz. Verileri sunucuya göndermez ve sözleşme metninizi toplamaz. Sonucu, boş CSV şablonuyla soru listesi hazırlamak için kullanın; kritik hükümleri ilgili belgelerle birlikte avukata gösterin.
Araştırma notu ve kaynaklar
Bu yazı 1 Ekim 2026 tarihinde, içerik üreticisinin sözleşme okuma becerisini geliştirmek amacıyla hazırlandı. Birincil odak; rakip yasağı, kullanım hakları, teslim, revizyon, ödeme, fesih, sorumluluk ve reklam açıklamasıdır. Vergi planlaması, belirli bir uyuşmazlığa dava stratejisi ve yabancı hukukların ayrıntılı karşılaştırması kapsam dışındadır. Örnekler temsili iş akışlarıdır; gerçek müşteri vakası veya sonuç garantisi değildir.
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu — Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı: genel işlem koşulları ve ceza koşulu hükümleri için.
- 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu — TBMM arşivi: mali hak sözleşmelerinin şekli ve hakların ayrı gösterilmesi için.
- Sosyal Medya Etkileyicileri Kılavuzu — Ticaret Bakanlığı: reklam açıklaması, deneyim ve iddia ilkeleri için.
- 2026 Yönetmelik değişikliği duyurusu — Ticaret Bakanlığı: menfaat karşılığı sosyal medya tanıtımlarındaki güncel açıklama yaklaşımı için.
- Ticari Reklam ve Haksız Ticari Uygulamalar Yönetmeliği — Ticaret Bakanlığı: reklamların genel esasları için.
Kaynaklara erişim tarihi: 1 Ekim 2026. Kanun maddesi numaraları resmî kurum kopyalarıyla kontrol edildi. Platform özelliği veya kampanya yayını sırasında yürürlükte olan kurallar ayrıca doğrulanmalıdır.
Bugün atılacak ilk adım
Elinizdeki sözleşmenin bir kopyasını alın ve hiçbir metni değiştirmeden altı işaret koyun: teslim, kullanım, rakip yasağı, ödeme, fesih ve sorumluluk. Her işaretin yanına kapsam, süre ve fesih sonrası sonucu tek cümleyle yazamıyorsanız bu alan soru listenize girsin. Sonra boş CSV şablonuna madde numarasını ve önerdiğiniz açıklığı kaydedin.
İyi müzakere bütün riski karşı tarafa atmak değildir. Kontrol edebildiğiniz işi üstlenmek, markanın kontrolündeki iddia ve materyalleri ona bağlamak, her iki tarafın da takvimi ve kullanım sınırını görebilmesini sağlamaktır. İmzanın hızı değil, neye onay verdiğinizi açıklayabilmeniz profesyonel iş birliğinin temelidir.